﻿
{"id":27798,"date":"2025-05-01T10:34:11","date_gmt":"2025-05-01T10:34:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/?p=27798"},"modified":"2025-05-01T10:34:11","modified_gmt":"2025-05-01T10:34:11","slug":"ai-agent-nedir-tam-teferruatli-incelemede-bulunalim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/ai-agent-nedir-tam-teferruatli-incelemede-bulunalim\/","title":{"rendered":"AI Agent Nedir? Tam Teferruatl\u0131 \u0130ncelemede Bulunal\u0131m&#8230;"},"content":{"rendered":"<div id=\"fb-root\"><\/div>\n<p><a href=\"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ai-agent.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ai-agent.jpg\" alt=\"AI Agent Nedir? Tam Teferruatl\u0131 \u0130ncelemede Bulunal\u0131m...\" width=\"1920\" height=\"1210\" class=\"aligncenter size-full wp-image-27810\" srcset=\"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ai-agent.jpg 1920w, https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ai-agent-300x189.jpg 300w, https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ai-agent-1024x645.jpg 1024w, https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ai-agent-768x484.jpg 768w, https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ai-agent-1536x968.jpg 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/a>Merhaba,<\/p>\n<p>Fark\u0131ndas\u0131n\u0131zd\u0131r ki, son zamanlarda yaz\u0131l\u0131m uygulamalar\u0131n\u0131n merkezine yapay zek\u00e2 olduk\u00e7a yerle\u015fmi\u015f durumda ve basit uygulamalardan tutun devasa kurumsal sistemlere kadar hemen her \u00f6l\u00e7\u00fcde olan yaz\u0131l\u0131mlarda AI destekli \u00e7\u00f6z\u00fcmler g\u00fcndemde ana konu olarak yerini korumaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc yapay zek\u00e2 her sekt\u00f6rde devrim niteli\u011finde k\u00f6kl\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlere yol a\u00e7makta ve bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcre\u00e7lerinde ister istemez hem hayat\u0131m\u0131z\u0131n daha derinlerine i\u015flemekte hem de bu devrimin sessiz kahramanlar\u0131 olan AI Agent kavram\u0131n\u0131 da g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n merkezine oturtmaktad\u0131r. Bizler bu i\u00e7eri\u011fimizde, bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn tam kalbinde bulunup g\u00f6r\u00fcnmeyen mimarlar\u0131 olan, kendi ba\u015flar\u0131na karar verebilen, \u00f6\u011frenebilen, problem \u00e7\u00f6zebilen ve hatta yeni fikirler \u00fcreterek yeni hedefler belirleyebilen AI Agent&#8217;lar\u0131 \u00fczerine bir incelemede bulunacak, nedir, ne de\u011fildir tam teferruatl\u0131 masaya yat\u0131r\u0131p, uygulama s\u00fcre\u00e7lerinde hayat\u0131m\u0131z\u0131n bu yeni ve vazge\u00e7ilmeyecek par\u00e7as\u0131n\u0131 teorik olarak tan\u0131maya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Buyurun ba\u015flayal\u0131m&#8230;<\/p>\n<h4>AI Agent Nedir? Ne \u0130\u015fe Yarar?<\/h4>\n<p>AI Agent, ba\u011flant\u0131 kurdu\u011fu yap\u0131lar\u0131 sanki bir \u00e7evreymi\u015f\/ortamm\u0131\u015f gibi alg\u0131layabilen(perception), bu alg\u0131lar do\u011frultusunda kararlar verebilen(decision-making), bu kararlar\u0131 uygulayarak \u00e7evresine m\u00fcdahale edebilen(actuation) ve kullan\u0131c\u0131lar ad\u0131na belirli g\u00f6revleri yerine getirebilen yaz\u0131l\u0131m sistemidir. Yani AI agent&#8217;lar; d\u0131\u015f d\u00fcnyadan veri\/girdi al\u0131rlar, bunu d\u00fc\u015f\u00fcnerek i\u015flerler ve bir hedefe ula\u015fmak i\u00e7in aksiyon planlay\u0131p uygulamaya koyarlar ve \u00e7\u0131kt\u0131 \u00fcretirler.<\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fma d\u00f6ng\u00fcleri k\u0131saca; <code>Girdi<\/code> \u2192 <code>Alg\u0131lama<\/code> \u2192 <code>Karar Verme<\/code> \u2192 <code>Eylem<\/code> \u2192 <code>Geri Bildirim<\/code> \u00fczerine kuruludur. Bu d\u00f6ng\u00fc sayesinde agent&#8217;lar  yapt\u0131klar\u0131 i\u015flere uyum sa\u011flarlar, tekrar ederler ve \u00f6\u011frenim ger\u00e7ekle\u015ftirirler.<\/p>\n<p>AI agent&#8217;lar; bizler i\u00e7in zaman alan, karma\u015f\u0131k ya da tekrarlayan i\u015fleri hi\u00e7bir zaman eri\u015femeyece\u011fimiz h\u0131z ve \u00f6l\u00e7ekte bir efor ile \u00fcstlenen yaz\u0131l\u0131mlard\u0131r. G\u00fcnl\u00fck hayata dair yapmam\u0131z gereken bir\u00e7ok i\u015flevi insan m\u00fcdahalesine gerek duyulmaks\u0131z\u0131n tamamlayabilmekte, analizler ger\u00e7ekle\u015ftirip en iyi \u00f6nerileri sunabilmekte, kullan\u0131c\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirip daha ki\u015fisel deneyimler yaratabilmekte ve t\u00fcm bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kendi performans\u0131n\u0131 izleyip zamanla daha iyi sonu\u00e7lar \u00fcretebilmektedirler.<\/p>\n<p>Bu durumda bir gelecek vizyonu tahmininde bulunursak e\u011fer; AI agent&#8217;lar \u00e7ok yak\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z g\u00f6rev ekipleri gibi davran\u0131\u015f sergileyecektirler ve kendi aralar\u0131nda i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc yap\u0131p \u015firketler, organizasyonlar ve hatta bireyler i\u00e7in belirlenmi\u015f hedeflere do\u011fru sorumluluklar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ko\u015facak ki\u015fisel dijital ekiplere d\u00f6n\u00fc\u015fecektirler.<\/p>\n<h4>AI Agent Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r?<\/h4>\n<p>Bir AI agent&#8217;\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma prensibi \u015fu ad\u0131mlar\u0131 i\u00e7ermektedir;<\/p>\n<ol style=\"font-size:12px;\">\n<li><em>Alg\u0131lama (Perception)<\/em><br \/>\nSens\u00f6rler ya da yaz\u0131l\u0131m inputlar\u0131 \u00fczerinden ortamdan gelen bilgi al\u0131n\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n<li><em>Durum De\u011ferlendirmesi (State Evaluation)<\/em><br \/>\nOrtam\u0131n ve agent&#8217;\u0131n durumu de\u011ferlendirilir, hedefle mevcut durum kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n<li><em>Karar Verme (Decision-Making)<\/em><br \/>\nHedefe ula\u015fmak i\u00e7in optimal ya da uygun eylem hesaplan\u0131r ve ne yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi belirlenir.<\/p>\n<\/li>\n<li><em>Eylem (Action)<\/em><br \/>\nBelirlenen aksiyon uygulan\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n<li><em>\u00d6\u011frenme (Learning)<\/em><br \/>\nSonu\u00e7lar izlenir ve bir sonraki karar i\u00e7in tekrar de\u011ferlendirilir ve de\u011ferlendirme sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re sistem kendini g\u00fcnceller.\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>Bu d\u00f6ng\u00fc s\u00fcrekli tekrar eder.<\/p>\n<p>Ancak kimi zaman baz\u0131 agent&#8217;lar \u00f6\u011frenmeye kapal\u0131 olabilirler. Bunlara <em>reaktif sistemler<\/em> denmektedir. Reaktif sistemler, d\u0131\u015f \u00e7evreden gelen girdilere an\u0131nda ve \u00f6nceden tan\u0131mlanm\u0131\u015f kurallar \u00e7er\u00e7evesinde tepki verdi\u011finden dolay\u0131 model bar\u0131nd\u0131rmazlar, gelece\u011fe d\u00f6n\u00fck plan yapmazlar ve haliyle \u00f6nceki durumlardan bilgi ta\u015f\u0131mazlar. Misal olarak; bir robot, \u00f6n\u00fcne engel \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda y\u00f6n de\u011fi\u015ftiriyorsa ama neden bunu yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmiyorsa ya da alternatif bir rota \u00f6\u011frenmiyorsa, bu reaktif bir robottur. Bunlar\u0131n aksine baz\u0131 agent&#8217;larda ge\u00e7mi\u015f deneyimlerinden \u00f6\u011frenerek daha iyi kararlar alabilirler. Bunlar ise <em>adaptif<\/em> ya da <em>\u00f6\u011frenen agent&#8217;lar<\/em> olarak nitelendirilmektedir.<\/p>\n<h4>AI Agent T\u00fcrleri Nelerdir?<\/h4>\n<p>AI agent t\u00fcrlerini anlamak, sadece bu sistemleri kullanmak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda onlar\u0131 tasarlamak ve sorgulamak isteyen biri i\u00e7in alt\u0131n de\u011ferindedir.<\/p>\n<p>\u00d6z\u00fcnde AI agent&#8217;lar; yetkilerine, karma\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131na ve karar alma y\u00f6ntemlerine g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmaktad\u0131rlar. Ancak bizler farkl\u0131 yeteneklere sahip farkl\u0131 agent&#8217;lar mevcut olmas\u0131ndan dolay\u0131 olay\u0131 yetenek kapsam\u0131na g\u00f6re yorumlayacak ve de\u011ferlendirece\u011fiz. Bu minvalde a\u015fa\u011f\u0131daki gibi yetenekleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan agent&#8217;lar\u0131 be\u015f t\u00fcr olarak nitelendirebilmekteyiz;<\/p>\n<ul style=\"font-size:12px;\">\n<li><strong><em>Basit Tepkisel Agent&#8217;lar (Reflex Agents)<\/em><\/strong><br \/>\nEn basit agent t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. <code>Durum<\/code> \u2192 <code>Eylem<\/code> e\u015fle\u015fmesi yapar. Yani; e\u011fer bu olursa, \u015funu yap tarz\u0131 if-else mant\u0131\u011f\u0131nda bir \u00e7al\u0131\u015fmaya sahiptir.<\/p>\n<p>Misal olarak; duvara \u00e7arp\u0131nca y\u00f6n de\u011fi\u015ftiren bir robot tipik basit tepkisel agent&#8217;a \u00f6rnektir.<\/p>\n<p>State&#8217;i hat\u0131rlamaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc haf\u0131zas\u0131 yoktur. O y\u00fczden hi\u00e7bir ge\u00e7mi\u015f bilgiyi dikkate almamaktad\u0131r. Haliyle esneklik a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a zay\u0131ft\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n<li><strong><em>Model Tabanl\u0131 Agent&#8217;lar (Model-Based Agent)<\/em><\/strong><br \/>\n<blockquote style=\"font-size:11px;\"><p><em>&#8220;Ben ge\u00e7mi\u015fte ne ya\u015fad\u0131m? \u015eimdi neredeyim?&#8221; sorusunu sorar&#8230;<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>Ortam\u0131n i\u00e7 modeline sahiptir. Burada i\u00e7 modelden kas\u0131t, agent&#8217;\u0131n d\u0131\u015f d\u00fcnyay\u0131 kendi zihninde (daha do\u011frusu veri yap\u0131lar\u0131nda) temsil etmesidir. E\u011fer bu agent bir robot gibi fiziksel d\u00fcnyada hareket ediyorsa, i\u00e7 modeli ortam\u0131n fiziksel kurallar\u0131n\u0131 temsil edecektir. Yok e\u011fer sim\u00fclasyon ortam\u0131ndaysa \u00e7evresinde neler olabilece\u011fini prova misali i\u00e7 modelde tahayy\u00fcl edecektir. \u0130\u015fte bu i\u00e7 model sayesinde agent, olas\u0131 belirsizliklere kar\u015f\u0131 davran\u0131\u015f s\u00fcrecindeki ba\u011flam\u0131 hat\u0131rlayarak ideal aksiyonlar\u0131 sergileyebilir.<\/p>\n<p>Mevcut durumu ge\u00e7mi\u015fe g\u00f6re de\u011ferlendirir ve bundan kaynakl\u0131 daha ak\u0131ll\u0131 kararlar verebilir. Bunu da labirentteki robot ile \u00f6rneklendirebiliriz&#8230; Reflex agent; \u00f6n\u00fcnde duvar varsa sa\u011fa d\u00f6ner, ama nerede oldu\u011funu bilmez. Model-Based agent ise \u00f6n\u00fcnde duvar varsa sa\u011fa d\u00f6ner ancak nerede oldu\u011funu bilir ve bir daha sa\u011fa d\u00f6nerse bir d\u00f6ng\u00fcye girdi\u011fini fark edebilir.<\/p>\n<p>\u00d6zetle: Konumunu, nereden geldi\u011fini, nereye gitti\u011fini ve neyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlayabilir.<\/p>\n<\/li>\n<li><strong><em>Hedef Tabanl\u0131 Agent&#8217;lar (Goal-Based Agent)<\/em><\/strong><br \/>\n<blockquote style=\"font-size:11px;\"><p><em>Art\u0131k sadece &#8216;tepki verme&#8217; de\u011fil, &#8216;bir hedefe ula\u015fma&#8217; gayesi mevcuttur.<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>Belirli hedeflere ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve karar verme s\u00fcrecinde hedef de\u011ferlendirmesinde bulunur. Durumlara g\u00f6re farkl\u0131 hedefler aras\u0131nda se\u00e7im yapabilir. Yani planlama yetene\u011fi vard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla belirli bir amaca ula\u015fmak i\u00e7in en uygun yolu se\u00e7er.<\/p>\n<p>Bu agent&#8217;a navigasyon sistemleri olduk\u00e7a g\u00fczel \u00f6rnektir.<\/p>\n<p>Hedef tabanl\u0131 agent&#8217;lar, dinamik hedeflere adaptasyon sa\u011flarlar ve ama\u00e7s\u0131zca tak\u0131lmak yerine, hedefe giden ak\u0131ll\u0131 yollar\u0131 ararlar.<\/p>\n<\/li>\n<li><strong><em>Fayda Tabanl\u0131 Agent&#8217;lar (Utility-Based Agent)<\/em><\/strong><br \/>\n<blockquote style=\"font-size:11px;\"><p><em>&#8220;Sadece hedefe ula\u015fmak yetmez, en iyi \u015fekilde ula\u015fmak gerek&#8221; amac\u0131na sahiptir&#8230;<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>Sadece hedefe ula\u015fmakla kalmaz, en iyi sonucu almaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bundan kaynakl\u0131 fayda fonksiyonlar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fma sergilemektedir. Fayda fonksiyonu(utility function), agent&#8217;\u0131n bir durumu ne kadar tercih etti\u011fini ya da ne kadar iyi buldu\u011funu say\u0131sal olarak ifade eden matematiksel bir modeldir.<\/p>\n<ul>\n<li>Bu durumda 80\/100 mutluyum<\/li>\n<li>\u015eu aksiyon bana -50 zarar getirir<\/li>\n<li>\u015eu tercih bana 0.95 ba\u015far\u0131 \u015fans\u0131 sunar<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u015feklinde her olas\u0131 durum ya da aksiyon bir say\u0131yla puanlanmaktad\u0131r. B\u00f6ylece bu say\u0131lar agent&#8217;\u0131n karar vermesinde pusula g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n<p>Her olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n sonucunu de\u011ferlendirip, en y\u00fcksek fayday\u0131 hedefler. Risk, maliyet, zaman, g\u00fcvenlik gibi kriterlerle karar verir.<\/p>\n<p>\u00d6rnek olarak otonom ara\u00e7lar\u0131 verebiliriz; bir yaya aniden yola f\u0131rlarsa &#8220;durmal\u0131 m\u0131, sa\u011fa m\u0131 ka\u00e7mal\u0131?&#8221; gibi karma\u015f\u0131k kararlar\u0131 fayda de\u011ferlendirmesiyle verebilir.<\/p>\n<p>Ger\u00e7ek d\u00fcnyada \u00e7o\u011fu durumda sadece hedefe varmak de\u011fil, nas\u0131l vard\u0131\u011f\u0131n daha kritiktir. \u0130\u015fte bundan kaynakl\u0131 \u00f6nemli bir agent modelidir.<\/p>\n<\/li>\n<li><strong><em>\u00d6\u011frenen Agent&#8217;lar (Learning Agent)<\/em><\/strong><br \/>\n<blockquote style=\"font-size:11px;\"><p><em>Ge\u00e7mi\u015ften ders \u00e7\u0131kar\u0131r, kendini geli\u015ftirir&#8230;<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>Ortamdan gelen geri bildirimlerle ve edindi\u011fi deneyimlerle kendini geli\u015ftirir. Bu geli\u015ftirme s\u00fcrecinde yeni kurallar, davran\u0131\u015f bi\u00e7imleri ve hedef yollar\u0131 \u00f6\u011frenebilir. B\u00f6ylece de hedef, \u00e7evre ya da davran\u0131\u015flar de\u011fi\u015ftik\u00e7e adaptasyon sa\u011flayabilir.<\/p>\n<p>Misal olarak; bir video oyununu oynayan agent&#8217;\u0131n oyunu tekrar tekrar oynayarak taktik geli\u015ftirmesi \u00f6\u011frenen agent&#8217;lara \u00f6rnektir. Ya da kendi kendine Go oyununu \u00f6\u011frenen AlphaGo&#8217;da g\u00fczel bir \u00f6rnek olarak sunulabilir<\/p>\n<p>\u00d6zellikle karma\u015f\u0131k, de\u011fi\u015fken ve bilinmeyen ortamlar i\u00e7in vazge\u00e7ilmezdir!\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u015eimdi a\u015fa\u011f\u0131daki tablo \u00fczerinden t\u00fcm bu agent t\u00fcrlerine kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla genel de\u011ferlendirmede bulunal\u0131m;<\/p>\n<table style=\"font-size:12px;\">\n<thead>\n<tr>\n<th style=\"text-align:left;\">T\u00fcr<\/th>\n<th style=\"width:15%\">Model<\/th>\n<th style=\"width:15%\">Hedef<\/th>\n<th style=\"width:15%\">Fayda<\/th>\n<th style=\"width:15%\">\u00d6\u011frenme<\/th>\n<th style=\"width:15%\">Karma\u015f\u0131kl\u0131k<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"text-align:left;\">Reflex Agent<\/td>\n<td>\u274c<\/td>\n<td>\u274c<\/td>\n<td>\u274c<\/td>\n<td>\u274c<\/td>\n<td>D\u00fc\u015f\u00fck<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"text-align:left;\">Model-Based Agent<\/td>\n<td>\u2705<\/td>\n<td>\u274c<\/td>\n<td>\u274c<\/td>\n<td>\u274c<\/td>\n<td>Orta<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"text-align:left;\">Goal-Based Agent<\/td>\n<td>\u2705<\/td>\n<td>\u2705<\/td>\n<td>\u274c<\/td>\n<td>\u274c<\/td>\n<td>Orta-Y\u00fcksek<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"text-align:left;\">Utility-Based Agent<\/td>\n<td>\u2705<\/td>\n<td>\u2705<\/td>\n<td>\u2705<\/td>\n<td>\u274c<\/td>\n<td>Y\u00fcksek<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"text-align:left;\">Learning Agent<\/td>\n<td>\u2705<\/td>\n<td>\u2705<\/td>\n<td>\u2705<\/td>\n<td>\u2705<\/td>\n<td>En Y\u00fcksek<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><strong>Peki bu agent t\u00fcrleri hibrit olabilir mi?<\/strong> diye sordu\u011funuzu duyar gibiyim \ud83d\ude42 Evet, kesinlikle olabilir. Zaten ger\u00e7ek alemdeki bir\u00e7ok agent bu t\u00fcrlerin bir kombinasyonu olarak varl\u0131k g\u00f6stermektedirler. Buna da bir \u00f6rnek vermemiz gerekirse e\u011fer Tesla&#8217;n\u0131n otonom s\u00fcr\u00fc\u015f sistemini verebiliriz. Bu sistem, hem hedefe ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmakta(goal-based), hem en g\u00fcvenli yol hangisi diye bakmakta(utility-based) hem de yolda \u00f6\u011frendiklerini adapte ederek kendini geli\u015ftirmektedir(learning)<\/p>\n<h4>AI Agent Mimarileri Nelerdir?<\/h4>\n<p>Art\u0131k AI agent&#8217;lar\u0131n\u0131n ne olduklar\u0131 ve ne yapt\u0131klar\u0131na dair temel fikirlere sahip oldu\u011fumuza g\u00f6re bir AI agent&#8217;\u0131n nas\u0131l i\u015flem yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 konu\u015fmaya ba\u015flayabiliriz. Bunun i\u00e7in agent mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n davran\u0131\u015f\u0131ndan ziyade tasar\u0131m\u0131na ve zihin yap\u0131s\u0131na odaklanmam\u0131z gerekmektedir.<\/p>\n<p>AI agent mimarisi \u00f6z\u00fcnde agent&#8217;\u0131n <em>beyin yap\u0131s\u0131<\/em>d\u0131r. Yani nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc, nas\u0131l karar verdi\u011fi, bilgiyi nas\u0131l i\u015fledi\u011fi bu mimariyle anatomi kazanmaktad\u0131r. Tabi esas olarak agent&#8217;\u0131n \u00fcstlenece\u011fi g\u00f6revin mahiyetine g\u00f6re mimarisi \u015fekillenecektir. Yani farkl\u0131 g\u00f6revler, farkl\u0131 mimariler gerektirecektir. T\u0131pk\u0131 klasik yaz\u0131l\u0131mda oldu\u011fu gibi; basit bir gereksinim nas\u0131l ki basit bir mimariyle, karma\u015f\u0131k gereksinim ise mod\u00fcler ve microservice mimarisiyle \u00e7\u00f6z\u00fcme g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcyorsa ayn\u0131 durum AI agent&#8217;lar i\u00e7in de ge\u00e7erli olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>A\u015fa\u011f\u0131da gereksinimine g\u00f6re ge\u00e7erli olabilecek be\u015f agent mimarisi incelenmektedir;<\/p>\n<ul style=\"font-size:12px;\">\n<li><strong><em>Reactive (Reaktif) Mimari<\/em><\/strong><br \/>\n<blockquote style=\"font-size:11px;color:#84798e;\"><p><em>Durumu alg\u0131la \u2192 Kurala g\u00f6re tepki ver \u2192 Devam et<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>Reaktif mimaride haf\u0131za ve planlama yoktur. Duyusal bilgiye do\u011frudan tepki verilir. Bundan kaynakl\u0131 h\u0131zl\u0131, d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli ve ger\u00e7ek zamanl\u0131 i\u015fler i\u00e7in avantajl\u0131 bir mimaridir. Ancak karma\u015f\u0131k sorunlara kar\u015f\u0131 amiyane tabirle -aptalca- kalacakt\u0131r ve \u00f6zellikle ayn\u0131 hatalar\u0131 tekrar ederek kullan\u0131c\u0131n\u0131n \u015firazesini kayd\u0131racakt\u0131r. Adaptasyon s\u0131f\u0131rd\u0131r.\n<\/li>\n<li><strong><em>Deliberative Mimari<\/em><\/strong><br \/>\n<blockquote style=\"font-size:11px;color:#84798e;\"><p><em>Durumu analiz et \u2192 Plan yap \u2192 Plan\u0131 uygula<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>Ortam hakk\u0131nda i\u00e7 model ta\u015f\u0131yan mimaridir. Hedefe ula\u015fmak i\u00e7in ad\u0131m ad\u0131m plan olu\u015fturulur, <code>durum \u2192 eylem<\/code> zinciri kurulur. Uzun vadeli d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi ve karma\u015f\u0131k kararlar\u0131n al\u0131nmas\u0131 gereken durumlarda kullan\u0131\u015fl\u0131d\u0131r. Ancak yava\u015f olabilir ve ger\u00e7ek zamanl\u0131 sistemlerde tepki s\u00fcresi ister istemez kullan\u0131c\u0131ya haddinden fazla yans\u0131t\u0131labilir.<\/p>\n<p>Satran\u00e7 oynayan bir AI olu\u015fturmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsan\u0131z bu mimariyi tercih edebilirsiniz.\n<\/li>\n<li><strong><em>Hybrid Mimari<\/em><\/strong><br \/>\n<blockquote style=\"font-size:11px;color:#84798e;\"><p><em>Hem h\u0131zl\u0131 tepki verir, hem gerekti\u011finde derin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr&#8230;<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>Reaktif ve deliberative mimarilerin birle\u015ftirilmi\u015f halidir diyebiliriz. Genelde mod\u00fcler yap\u0131da in\u015fada bulunulur ve alg\u0131lama, planlama ve eylem katmanlar\u0131 ayr\u0131 mod\u00fcllerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.\n<\/li>\n<li><strong><em>BDI Mimari<\/em><\/strong><br \/>\n<blockquote style=\"font-size:11px;color:#84798e;\"><p><em>\u0130nan\u0131yorum ki&#8230; \u015eunu istiyorum&#8230; O zaman bunu yapmal\u0131y\u0131m&#8230;<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>Bu mimarinin ad\u0131 \u00f6z\u00fcnde <em><strong>B<\/strong>elief-<strong>D<\/strong>esire-<strong>I<\/strong>ntention Architecture<\/em>&#8216;dan gelmektedir.<\/p>\n<ul>\n<li><em><u>Belief (\u0130nan\u00e7lar)<\/u><\/em><br \/>\nAgent&#8217;\u0131n d\u00fcnyaya dair sahip oldu\u011fu bilgi ya da inan\u00e7lar\u0131 temsil etmektedir. Bunlar eksik, hatal\u0131 ya da de\u011fi\u015febilir olabilir.<\/p>\n<p>Misal olarak; bir temizlik robotunun &#8216;sal\u0131n \u015fu anda bo\u015f&#8217; inanc\u0131 varsa, bu onun mevcut d\u00fcnya alg\u0131s\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla inan\u00e7lar dinamik yap\u0131lard\u0131r. Ger\u00e7ek zamanl\u0131 olarak sens\u00f6r verileriyle g\u00fcncellenebilir. Hem d\u0131\u015f d\u00fcnyaya dair bilgileri hem de kendisine dair durumlar\u0131 (\u00f6rne\u011fin pil seviyesi) i\u00e7erebilir.\n<\/li>\n<li><em><u>Desire (\u0130stekler\/Ama\u00e7lar)<\/u><\/em><br \/>\nBir agent&#8217;\u0131n ula\u015fmak istedi\u011fi hedeflerdir. \u0130stekler, agent&#8217;\u0131n neyi ba\u015farmak istedi\u011fini yani &#8216;ideal durumlar\u0131&#8217; tan\u0131mlarlar.<\/p>\n<p>Ayn\u0131 anda birden fazla istek olabilir, ee haliyle t\u00fcm istekler uygulanabilir olmayabilir, olmayacakt\u0131r da! Hatta baz\u0131lar\u0131 birbirleriyle de \u00e7eli\u015febilir. Bunlar ola\u011fan durumlard\u0131r.\n<\/li>\n<li><em><u>Intention (Niyetler\/Kararl\u0131l\u0131klar)<\/u><\/em><br \/>\nAgent&#8217;\u0131n, mevcut inan\u00e7lar\u0131 ve istekleri do\u011frultusunda ger\u00e7ekle\u015ftirmeye karar verdi\u011fi eylem planlar\u0131d\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, niyetler isteklerin i\u00e7inden ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir ve \u00f6ncelikli olanlar\u0131 se\u00e7ip somut bir plana d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<p>Yani planlanm\u0131\u015f eylem dizileridir. Dolay\u0131s\u0131yla hem agent&#8217;\u0131n odakland\u0131\u011f\u0131 amac\u0131 hem de nas\u0131l ula\u015faca\u011f\u0131n\u0131 belirler. S\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde yeni bilgi edinilirse niyet g\u00fcncellenebilir veya terk edilebilir.\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu mimariyle geli\u015ftirilen agent, \u00e7evresinden veri toplar ve inan\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00fcnceller(alg\u0131lama\/perception) G\u00fcncel inan\u00e7lara g\u00f6re yeni istekler(desire) ortaya \u00e7\u0131kar(ama\u00e7 tespiti) Ard\u0131ndan bu isteklere dayal\u0131 olarak niyet belirlenir(niyet se\u00e7imi) ve bu niyet do\u011frultusunda bir plan olu\u015fturulur ve uygulan\u0131r(planlama ve eylem)<\/p>\n<p>B\u00f6ylece bu mimari sayesinde, klasik if-else mant\u0131\u011f\u0131ndan daha \u00e7ok esnek, insan benzeri karar verme sistemleri kurmaya imkan tan\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n<li><strong><em>Layered Mimari<\/em><\/strong><br \/>\n<blockquote style=\"font-size:11px;color:#84798e;\"><p><em>Zekay\u0131 seviyelere ay\u0131r, her seviye ayr\u0131 i\u015fi y\u00f6netsin&#8230;<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>Layered mimaride; ortamdan veri al\u0131n\u0131r(alg\u0131\/perception), anl\u0131k kararlar verilir ve uzun vadeli hedefler planlan\u0131r(strateji\/strategic) Mod\u00fcler bir yakla\u015f\u0131m sergilendi\u011fi i\u00e7in bak\u0131m\u0131 kolay, geli\u015ftirmesi ise rahatt\u0131r. Ayr\u0131ca her katman bir di\u011ferine girdi veya hedef olarak hizmet etmektedir.\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Evet, mimarileri tek tek inceledi\u011fimize g\u00f6re a\u015fa\u011f\u0131daki tablo arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00f6zet mahiyetinde nihai kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirelim;<\/p>\n<table style=\"font-size:12px;\">\n<thead>\n<tr>\n<th style=\"text-align:left;width:15%\">Mimari T\u00fcr\u00fc<\/th>\n<th style=\"width:15%\">Planlama<\/th>\n<th style=\"width:15%\">Haf\u0131za<\/th>\n<th style=\"width:15%\">H\u0131z<\/th>\n<th style=\"width:15%\">Karma\u015f\u0131kl\u0131k<\/th>\n<th>Kullan\u0131m Alan\u0131<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"text-align:left;\">Reaktif<\/td>\n<td>\u274c<\/td>\n<td>\u274c<\/td>\n<td>\u26a1<\/td>\n<td>D\u00fc\u015f\u00fck<\/td>\n<td>Basit robotlar, IoT<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"text-align:left;\">Deliberative<\/td>\n<td>\u2705<\/td>\n<td>\u2705<\/td>\n<td>\ud83d\udc22<\/td>\n<td>Orta-Y\u00fcksek<\/td>\n<td>Yol bulma, stran\u00e7 AI<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"text-align:left;\">Hybrid<\/td>\n<td>\u26a1+\ud83e\udde0<\/td>\n<td>\u2705<\/td>\n<td>\u2696\ufe0f<\/td>\n<td>Y\u00fcksek<\/td>\n<td>Otonom sistemler<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"text-align:left;\">BDI<\/td>\n<td>\u2705<\/td>\n<td>\u2705<\/td>\n<td>\u26a1\/\ud83d\udc22<\/td>\n<td>Y\u00fcksek<\/td>\n<td>\u00c7ok ajanl\u0131, stratejik AI<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"text-align:left;\">Layered<\/td>\n<td>\u2705<\/td>\n<td>\u2705<\/td>\n<td>\u26a1<\/td>\n<td>Y\u00fcksek<\/td>\n<td>Oyun AI, sim\u00fclasyon sistemleri<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>T\u00fcm bu anlat\u0131lanlar kapsam\u0131nda agent&#8217;lar belirli bir g\u00f6reve yaln\u0131z ba\u015f\u0131na odakl\u0131 olan(single agent), ihtiya\u00e7 do\u011frultusunda farkl\u0131 agent&#8217;larla birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilen(multi agent) ya da i\u015fbirli\u011fi yapan veya insanla birlikte etkile\u015fim kurabilen(human machine) yaz\u0131l\u0131mlard\u0131r.<\/p>\n<p>Anla\u015f\u0131lan o ki, AI agent&#8217;lar gelecekte sadece g\u00f6revleri yerine getiren sistemler olarak kalmayacak; \u00f6\u011frenen, karar veren ve insanlarla stratejik i\u015f birli\u011fi yapan dijital varl\u0131klar haline evrilmeye do\u011fru h\u0131zla yol alacakt\u0131rlar. Tam da bundan dolay\u0131 agent yap\u0131s\u0131n\u0131 hem teknik hem de stratejik a\u00e7\u0131dan anlamak ve anlamland\u0131rmak alt\u0131n de\u011ferindedir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n<h4>5 Kritik Soru &#038; 5 Kritik Cevap<\/h4>\n<p>\u015eimdi de AI agent&#8217;lar\u0131 daha derin anlamak i\u00e7in belki sizlerin de akl\u0131nda cereyan eden \u00fcst seviyeden baz\u0131 sorular\u0131 kendimizce sorup cevapland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m.<\/p>\n<details style=\"border:1px;border-style:dotted\">\n<summary><em>Soru 1<\/em> | Bu agent&#8217;lar ger\u00e7ekten zeki mi, yoksa sadece iyi bir ezberciler mi?<\/summary>\n<div style=\"font-size:12px;\">\nEvet, bu \u00f6nemli bir sorudur. \u00c7\u00fcnk\u00fc agent&#8217;lara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda davran\u0131\u015fsal olarak zeki bir varl\u0131k gibi g\u00f6z\u00fckmektedirler, amma velakin i\u00e7eride ne d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc ister istemez merak konusudur.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z agent&#8217;lar ister LLM olsun isterse de bir \u00f6zel g\u00f6rev i\u00e7in e\u011fitilmi\u015f yaz\u0131l\u0131m agent&#8217;\u0131 olsun esas itibar\u0131yla &#8216;istatistiksel ezberciler&#8217;dir. Yani \u00f6\u011frendikleri \u015fey esas\u0131nda devasa veri setlerinden dil, mant\u0131k, \u00f6r\u00fcnt\u00fc ili\u015fkilerini yakalamak \u00fczeredir. Yarat\u0131c\u0131l\u0131k k\u0131s\u0131mlar\u0131 da yine bu \u00f6r\u00fcnt\u00fclerin yeni kombinasyonlar \u00fcretmesinden ibarettir. Buradan anlayaca\u011f\u0131n\u0131z, agent&#8217;lar\u0131n davran\u0131\u015f\u0131 bilin\u00e7li bir ama\u00e7 ya da \u00f6zg\u00fcn bir &#8216;anlama&#8217; kapasitesinden kaynakl\u0131 \u015fekillenmemektedir!<\/p>\n<p>K\u0131saca, zeka gibi davran\u0131yorlar ama \u015fu anki formlar\u0131yla ger\u00e7ek zekaya sahip de\u011fildirler.<\/p>\n<p>Bu arada, buradaki &#8216;ezbercilik&#8217; k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fcc\u00fc bir tabir olarak anla\u015f\u0131labilir. Hay\u0131r, niyetimiz bu de\u011fildir! Hatta aksine, baz\u0131 insan yeteneklerini bile a\u015fabilen \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir ezberlemeyle birlikte genelleme becerisinden bahsediyoruz.<\/p>\n<p>Bildi\u011fim ve anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla \u015fu anki teknolojik paradigma i\u00e7erisinde bilin\u00e7li bir AI yok varsa da benim haberim yok \ud83d\ude43 En fazla algoritmas\u0131 daha iyi optimize edilmi\u015f ve ger\u00e7e\u011fe daha yak\u0131n varl\u0131k g\u00f6steren farkl\u0131 s\u00fcr\u00fcm agent&#8217;lar var diyebilriiz.<\/p>\n<p>Ufukta ise g\u00f6r\u00fcnenler i\u00e7in Allah Kerim diyebiliriz&#8230;\n<\/p><\/div>\n<\/details>\n<details style=\"border:1px;border-style:dotted\">\n<summary><em>Soru 2<\/em> | Agent&#8217;lar hatal\u0131 karar verdi\u011finde sorumluluk kime aittir?<\/summary>\n<div style=\"font-size:12px;\">\nAsl\u0131nda bu sorunun gelece\u011fin hukuk, etik ve teknoloji ili\u015fkisini k\u00f6kten etkileyen fakt\u00f6rlere temas etti\u011fi olduk\u00e7a a\u015fikar. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz yasal ve etik anlay\u0131\u015fa g\u00f6re bu soruyu de\u011ferlendirirsek e\u011fer; agent&#8217;lar &#8216;sorumluluk sahibi akt\u00f6rler&#8217; olarak kabul edilmemekte ve yapt\u0131klar\u0131 hatalar insani olarak de\u011ferlendirilemeyece\u011fi i\u00e7in haliyle bir cezaya da tabii tutulamamaktad\u0131rlar.<\/p>\n<p>Bu t\u0131pk\u0131, bir silah\u0131n de\u011fil o silah\u0131 kullanan failin su\u00e7lu olmas\u0131na benzemektedir.<\/p>\n<p>Ama burada \u015f\u00f6yle temel bir fark vard\u0131r diyebiliriz. Bir silahla i\u015flenen su\u00e7la silah \u00fcreticisinin herhangi bir ili\u015fi\u011fi yoktur lakin, agent&#8217;\u0131 tasarlayan yaz\u0131l\u0131m \u015firketinin ya da geli\u015ftiricinin olas\u0131 hatalar ya da yanl\u0131\u015f kararlar neticesinde olu\u015fan zarara kar\u015f\u0131n sorumluluklar\u0131 her daim olacakt\u0131r. Hatta g\u00f6rece bu s\u00fcrece agent&#8217;\u0131 denetlemekle y\u00fck\u00fcml\u00fc olan y\u00f6neticiler ve kullan\u0131c\u0131lar da dahil edilebilir.<\/p>\n<p>Elbet bu sorunlara kar\u015f\u0131n gelecekte &#8216;AI Sorumluluk Sigortas\u0131&#8217; gibi bir end\u00fcstri ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olacak gibi g\u00f6z\u00fckmektedir \ud83e\udd23 Kan\u0131 kaynayan gen\u00e7 giri\u015fimci arkada\u015flara fikir olsun \ud83d\ude09\n<\/p><\/div>\n<\/details>\n<details style=\"border:1px;border-style:dotted\">\n<summary><em>Soru 3<\/em> | Bir agent sorumlulu\u011funu, g\u00f6revini ve hedefini iradesiyle de\u011fi\u015ftirebilir mi?<\/summary>\n<div style=\"font-size:12px;\">\nAgent&#8217;lar\u0131n g\u00f6revleri ve hedefleri, sistem tasar\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131nda veya kullan\u0131c\u0131dan gelen komutlarla d\u0131\u015fsal olarak tan\u0131mlan\u0131rlar. Kendi i\u00e7lerinde &#8216;Bu g\u00f6rev sa\u00e7ma oldu, ba\u015fka bir \u015fey yapay\u0131m&#8217; \u015feklinde i\u00e7sel bir tart\u0131\u015fma ya\u015famazlar, yaratmazlar. Haliyle g\u00f6revlerini kendileri de\u011fi\u015ftiremezler!<\/p>\n<p>Ama bu de\u011fi\u015fken hedefli agent&#8217;lar olu\u015fturulmayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmemektedir. Baz\u0131 sistemler ilk hedefleri sabit olmakla birlikte, yeni bilgiler veya durumlar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda hedeflerini yeniden yorumlayabilecek \u015fekilde tasarlanabilmektedirler. Yaz\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6nceki sat\u0131rlar\u0131nda hat\u0131rlarsan\u0131z bu tarz agent&#8217;lar\u0131 adaptif(adaptive) agents olarak nitelendirdik ve hatta hedef tabanl\u0131(goal-based) agent t\u00fcr\u00fc alt\u0131nda de\u011ferlendirmi\u015ftik.<\/p>\n<p>Buna bir \u00f6rnek vermemiz gerekirse e\u011fer; bir agent ba\u015flang\u0131\u00e7ta &#8216;orman\u0131 koru&#8217; hedefiyle programlanm\u0131\u015f olabilir, lakin zamanla fark eder ki, en iyi koruma yolu ekosistemi kendi do\u011fal evrimsel s\u00fcrecine b\u0131rakmakt\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla &#8216;do\u011frudan m\u00fcdahele etmeme&#8217; hedefini benimseyerek davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u015fekillendirebilir.<\/p>\n<p>\u0130\u015fte bu tarz inisiyatifler agent&#8217;\u0131n hangi t\u00fcr ve modelde tasarland\u0131\u011f\u0131yla do\u011fru orant\u0131l\u0131 bir \u015fekilde cereyan etmektedir.\n<\/p><\/div>\n<\/details>\n<details style=\"border:1px;border-style:dotted\">\n<summary><em>Soru 4<\/em> | \u00c7oklu agent sistemlerinde nas\u0131l i\u015fbirli\u011fi veya rekabet olu\u015fur? Ne tarz yakla\u015f\u0131mlardan istifade edilir?<\/summary>\n<div style=\"font-size:12px;\">\nGenellikle ortak bir hedef do\u011frultusunda bilgi payla\u015f\u0131m\u0131nda bulunup, k\u00fcm\u00fclatif bir \u015fekilde g\u00f6rev da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren agent sistemlerinde bu soru olduk\u00e7a ak\u0131llarda yer edinebilmektedir.<\/p>\n<p>Genellikle bu tarz senaryolar i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki gibi baz\u0131 tasar\u0131mlardan istifade edilebilir;<\/p>\n<p>\u0130\u015fbirli\u011fi i\u00e7in;<\/p>\n<ul>\n<li>Merkezi bir beyin olmaks\u0131z\u0131n ve ortak bir plan yapmaks\u0131z\u0131n distributed planning(da\u011f\u0131t\u0131k planlama) tasar\u0131m\u0131 tercih edilebilir.<\/li>\n<li>Bir grup agent&#8217;\u0131n, ortak bir karar vermek i\u00e7in oybirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 veya \u00e7o\u011funlu\u011fa g\u00f6re davran\u0131\u015f sergiledi\u011fi consensus algorithms&#8217;den istifade edilebilir.<\/li>\n<li>Agent&#8217;lar\u0131n, g\u00fcven ve yetkilerine g\u00f6re nas\u0131l bir hiyerar\u015fide \u00e7al\u0131\u015facaklar\u0131n\u0131 belirleyebilecekleri trust models(g\u00fcven modelleri) temellerinde bir tasar\u0131m uygulanabilir.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Rekabet i\u00e7in;<\/p>\n<ul>\n<li>Agent&#8217;lar\u0131n kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 maksimize etmek i\u00e7in stratejik davrand\u0131\u011f\u0131 game theory(oyun teorisi) mant\u0131\u011f\u0131nda bir tasar\u0131m uygulanabilir.<\/li>\n<li>Kaynaklar agent&#8217;lar aras\u0131nda a\u00e7\u0131k art\u0131rma usul\u00fcyle(auction models) da\u011f\u0131t\u0131labilir.<\/li>\n<li>Agent&#8217;lar\u0131n kendi aralar\u0131nda anla\u015fmazl\u0131k durumunda pazarl\u0131k yapacaklar\u0131 negotiation protocols(m\u00fczakere protokolleri) tarz\u0131 bir tasar\u0131m uygulanabilir.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/details>\n<details style=\"border:1px;border-style:dotted\">\n<summary><em>Soru 5<\/em> | Bir uygulamaya entegre edilmi\u015f herhangi bir AI model&#8217;i ile olan etkile\u015fim neticesinde yap\u0131lan yaz\u0131l\u0131mla bir AI agent aras\u0131ndaki farklar nelerdir?<\/summary>\n<div style=\"font-size:12px;\">\nUygulamalar i\u00e7erisine entegre edilmi\u015f olan AI modeller yaln\u0131zca kullan\u0131c\u0131n\u0131n iste\u011fine <code>prompt \u2192 response<\/code> mant\u0131\u011f\u0131nda yan\u0131tlar verirler. Haliyle kullan\u0131c\u0131 odakl\u0131d\u0131rlar ve tetiklenmeyi kullan\u0131c\u0131da beklerler. Oysaki AI agent&#8217;lar, bir hedefe ula\u015fmak i\u00e7in ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Yani bir hedefleri vard\u0131r! Bundan kaynakl\u0131 kendi kararlar\u0131n\u0131 verir, hedefe ula\u015fmak i\u00e7in ad\u0131m atar ve aktif bir g\u00f6rev y\u00f6neticisi gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.\n<\/div>\n<\/details>\n<h4>Kendi AI Agent&#8217;\u0131m\u0131z\u0131 Nas\u0131l Olu\u015fturabiliriz?<\/h4>\n<p>Kendimize g\u00f6re \u00f6zelle\u015ftirilmi\u015f bir AI agent&#8217;\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in belli ba\u015fl\u0131 mant\u0131ksal ad\u0131mlar\u0131 kendimizce do\u011frulamam\u0131z gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bunun i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki ad\u0131mlar e\u015fli\u011finde olu\u015fturaca\u011f\u0131m\u0131z AI agent i\u00e7in nedenselli\u011fi do\u011fru bir \u015fekilde belirleyebilir ve nas\u0131l bir ihtiya\u00e7 oldu\u011funa dair gereksinim de\u011ferlendirmesini ger\u00e7ekle\u015ftirebiliriz;<\/p>\n<ol style=\"font-size:12px;\">\n<li><em>Hedef Belirlenmesi <span style=\"font-size:10px;color:gray;\">(Bu agent&#8217;\u0131n misyonu ne?)<\/span><\/em><br \/>\n\u00d6ncelikle sorulmas\u0131 ve cevab\u0131 aranmas\u0131 gereken soru &#8216;bu agent kimin i\u00e7indir ve hangi problemleri \u00e7\u00f6zecektir?&#8217; minvalinde olmal\u0131d\u0131r.\n<\/li>\n<li><em>Temel Teknolojilerin Belirlenmesi <span style=\"font-size:10px;color:gray;\">(Altyap\u0131 ne olacak?)<\/span><\/em><br \/>\nBu agent&#8217;\u0131n hangi teknolojiler ve yakla\u015f\u0131mlarla in\u015fa edilece\u011fine karar verilmesi gerekmektedir.\n<\/li>\n<li><em>Model Se\u00e7ilmesi <span style=\"font-size:10px;color:gray;\">(Beyin olarak hangi AI modeli kullan\u0131lacak?)<\/span><\/em><br \/>\nYap\u0131lacak i\u015fe ve gereksinime g\u00f6re hangi LLM ya da AI modeli ile \u00e7al\u0131\u015fma sergileyece\u011fi belirlenmelidir.\n<\/li>\n<li><em>Haf\u0131za ve Durumsall\u0131k Karar\u0131 <span style=\"font-size:10px;color:gray;\">(Bu agent, ge\u00e7mi\u015fi hat\u0131rlayacak m\u0131?)<\/span><\/em><br \/>\nBu \u00f6nemlidir! Olu\u015fturulacak agent&#8217;\u0131n hangi t\u00fcrden olaca\u011f\u0131 ve nas\u0131l bir mimariye sahip tasarlanaca\u011f\u0131 bu soruya verilecek cevapla belirlenecektir.\n<\/li>\n<li><em>Tool\/Skill Y\u00f6netimi <span style=\"font-size:10px;color:gray;\">(Hangi yetkinliklere sahip olacak?)<\/span><\/em><br \/>\nAgent&#8217;\u0131n sadece konu\u015fmas\u0131 ya da salt bir i\u015f yapmas\u0131 yetmeyecek, gerekti\u011finde farkl\u0131 yetenekler sergilemesi de icap edecektir. Haliyle API \u00e7a\u011f\u0131rma, database sorgulama, rapor haz\u0131rlama vs. gibi ekstradan yeteneklerin tool ya da plugin olarak devreye sokulmas\u0131 gerekecektir. \u0130\u015fte t\u00fcm bunlar i\u015f gereksinimleri do\u011frultusunda ba\u015fta analiz edilmeli ve genel tasar\u0131ma yerle\u015ftirilmelidir.\n<\/li>\n<li><em>Planlama ve G\u00f6rev Y\u00f6netimi <span style=\"font-size:10px;color:gray;\">(Nas\u0131l yol alacak, davran\u0131\u015f sergileyecek?)<\/span><\/em><br \/>\n\u0130yi bir agent; hedefi anlar, k\u00fc\u00e7\u00fck ad\u0131mlara b\u00f6ler ve hangi ad\u0131m\u0131 hangi tool ile \u00e7\u00f6zece\u011fine karar verebilir. Bunun i\u00e7in do\u011fru yakla\u015f\u0131mlar belirlenmelidir.\n<\/li>\n<li><em>Aray\u00fcz\u00fcn Tasarlanmas\u0131 ve Entegrasyonun Sa\u011flanmas\u0131 <span style=\"font-size:10px;color:gray;\">(Kullan\u0131c\u0131yla nas\u0131l ve nereden etkile\u015fim kurulacak?)<\/span><\/em><br \/>\nEvet, son olarak bu AI agent nas\u0131l bir \u00fcr\u00fcn olarak son kullan\u0131c\u0131yla bulu\u015fturulaca\u011f\u0131n\u0131n planlanmas\u0131 gerekmektedir.\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bu mant\u0131ksal ad\u0131mlar\u0131 takip edebilir ya da sorular\u0131n cevaplar\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn mertebe verebilirseniz bir AI agent&#8217;\u0131n geli\u015fim s\u00fcrecindesinizdir diyebiliriz&#8230;<\/p>\n<h4>.NET&#8217;te Basit Bir AI Agent \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131 Yapal\u0131m<\/h4>\n<p>Yaz\u0131m\u0131z\u0131 nihayete erdirmeden, .NET ekosisteminde basit ama temel fikirleri kapsayan bir AI Agent \u00f6rne\u011fini de\u011ferlendirmelerinize b\u0131rakmay\u0131 faydal\u0131 g\u00f6r\u00fcyorum. Bu kodsal a\u00e7\u0131dan basit ama yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftiricileri i\u00e7in AI agent mant\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan yine basit bir \u00f6rnektir \ud83d\ude42 Buyurun;<\/p>\n<div style=\"font-size:12px;\">\n<pre class=\"brush: jscript; title: ; notranslate\" title=\"\">\r\nusing Basic_AI_Agent_With_Semantic_Kernel_Example.Plugins;\r\nusing Basic_AI_Agent_With_Semantic_Kernel_Example.Services;\r\nusing Microsoft.Extensions.DependencyInjection;\r\nusing Microsoft.SemanticKernel;\r\nusing Microsoft.SemanticKernel.ChatCompletion;\r\nusing OpenAI;\r\nusing System.ClientModel;\r\n\r\nLogger.ConsoleLog(&quot;AI Agent ba\u015flat\u0131l\u0131yor...&quot;, ConsoleColor.Green);\r\n\r\nvar builder = Kernel.CreateBuilder();\r\n\r\nbuilder.Services.AddHttpClient();\r\n\r\nbuilder.AddOpenAIChatCompletion(\r\n    modelId: &quot;google\/gemini-2.0-flash-exp:free&quot;,\r\n    openAIClient: new OpenAIClient(\r\n            credential: new ApiKeyCredential(&quot;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&quot;),\r\n            options: new OpenAIClientOptions\r\n            {\r\n                Endpoint = new Uri(&quot;https:\/\/openrouter.ai\/api\/v1&quot;)\r\n            }\r\n        )\r\n    )\r\n#region Plugin'ler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla agent'a farkl\u0131 yetenekler kazand\u0131r\u0131l\u0131yor.\r\n    .Plugins\r\n        .AddFromType&lt;PostPlugin&gt;()\r\n        .AddFromType&lt;CommentPlugin&gt;();\r\n#endregion\r\n\r\n\r\n\r\nvar kernel = builder.Build();\r\n\r\n#region Agent'a davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 tan\u0131mlayan bir sistem prompt'u veriliyor.\r\nvar agentSystemPrompt = @&quot;\r\nSen bir yapay zeka asistan\u0131s\u0131n.\r\nKullan\u0131c\u0131 postlar ve o postlara yap\u0131lan yorumlar \u00fczerinde t\u00fcrl\u00fc sorular soracakt\u0131r.\r\nBu sorular\u0131 en iyi \u015fekilde yan\u0131tla.\r\nYorumlar\u0131 olumlu ya da olumsuz olmas\u0131na g\u00f6re analiz edip de\u011ferlendirebilirsin.\r\nVerileri analiz edebilir, aralar\u0131nda mant\u0131ksal ili\u015fki kurabilirsin.\r\n\u0130htiya\u00e7 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn taktirde farkl\u0131 g\u00f6revleri yerine getirebilirsin.\r\n\u0130\u015fte kullan\u0131c\u0131n\u0131n girdisi: {{$input}}\r\nGe\u00e7mi\u015f konu\u015fmalar: {{$history}}\r\nYan\u0131t\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da a\u00e7\u0131k ve yard\u0131mc\u0131 bir \u015fekilde a\u015fa\u011f\u0131da ver:\r\n&quot;;\r\n\r\nvar systemFunction = kernel.CreateFunctionFromPrompt(\r\n    promptTemplate: agentSystemPrompt,\r\n    executionSettings: new PromptExecutionSettings\r\n    {\r\n        FunctionChoiceBehavior = FunctionChoiceBehavior.Auto()\r\n    });\r\n#endregion\r\n\r\n#region Agent \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor.\r\nvar chatHistory = new ChatHistory();\r\n\r\nConsole.WriteLine(&quot;AI Agent haz\u0131r! Sorunuzu yaz\u0131n :&quot;);\r\nwhile (true)\r\n{\r\n    Console.Write(&quot;&gt; &quot;);\r\n    var userInput = Console.ReadLine();\r\n    chatHistory.AddUserMessage(userInput);\r\n\r\n    if (string.IsNullOrEmpty(userInput))\r\n        continue;\r\n\r\n    try\r\n    {\r\n        var agentContext = new KernelArguments()\r\n        {\r\n            &#x5B;&quot;input&quot;] = userInput,\r\n            &#x5B;&quot;history&quot;] = string.Join(&quot;\\n&quot;, chatHistory.Select(h =&gt; $&quot;{h.Role}: {h.Content}&quot;))\r\n            \/*ChatHistory nesnesi InvokeAsync metodunda de\u011fil IChatCompletionService'de desteklenmektedir.\r\n              Haliyle ChatHistory nesnesini InvokeAsync'de kullanabilmek i\u00e7in ufak bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\r\n              operasyonu ger\u00e7ekle\u015ftiriyoruz.*\/\r\n        };\r\n\r\n        var result = await systemFunction.InvokeAsync(kernel, agentContext);\r\n        chatHistory.AddAssistantMessage(result.GetValue&lt;string&gt;());\r\n        Console.WriteLine(&quot;\\nYan\u0131t : &quot;);\r\n        Console.WriteLine(result.GetValue&lt;string&gt;());\r\n    }\r\n    catch (Exception ex)\r\n    {\r\n        Console.WriteLine($&quot;Hata olu\u015ftu : {ex.Message}&quot;);\r\n    }\r\n    Console.WriteLine();\r\n}\r\n#endregion\r\n<\/pre>\n<\/div>\n<p><a href=\"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/AI-Agent-Nedir-Tam-Teferruatli-Incelemede-Bulunalim.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/AI-Agent-Nedir-Tam-Teferruatli-Incelemede-Bulunalim.png\" alt=\"AI Agent Nedir? Tam Teferruatl\u0131 \u0130ncelemede Bulunal\u0131m\u2026\" width=\"1071\" height=\"969\" class=\"aligncenter size-full wp-image-27809\" srcset=\"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/AI-Agent-Nedir-Tam-Teferruatli-Incelemede-Bulunalim.png 1071w, https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/AI-Agent-Nedir-Tam-Teferruatli-Incelemede-Bulunalim-300x271.png 300w, https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/AI-Agent-Nedir-Tam-Teferruatli-Incelemede-Bulunalim-1024x926.png 1024w, https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/AI-Agent-Nedir-Tam-Teferruatli-Incelemede-Bulunalim-768x695.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1071px) 100vw, 1071px\" \/><\/a>Yukar\u0131daki \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6z atarsan\u0131z, evet bir nebze AI Agent&#8217;tan ziyade chatbot&#8217;u and\u0131ran ama verilen prompt neticesinde de pluginler \u00fczerinden bir AI Agent mant\u0131\u011f\u0131nda temel davran\u0131\u015flar sergileyen basit bir \u00f6rneklendirmede bulunmu\u015f vaziyetteyiz. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n tamam\u0131na i\u00e7eri\u011fimizin sonunda payla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z GitHub adresi \u00fczerinden g\u00f6z atabilece\u011finiz i\u00e7in plugin ve di\u011fer detaylara burada temas etmiyorum. Ayr\u0131ca buradaki m\u0131\u015f gibi olan \u00f6rne\u011fin aksine ger\u00e7ek bir AI Agent olu\u015fturabilmenin temellerini bu i\u00e7eri\u011fimizde teorik olarak att\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi sonraki i\u00e7eriklerimizde pratik bir \u015fekilde in\u015fa ediyor olaca\u011f\u0131z.<\/p>\n<p>Nihai olarak;<br \/>\nBu i\u00e7eri\u011fimizde AI Agent kavram\u0131n\u0131 tam teferruatl\u0131 incelemi\u015f ve nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, hangi t\u00fcrlerden olu\u015ftu\u011fu ve ne gibi mimarisel yakla\u015f\u0131mlara sahip oldu\u011fu gibi de\u011ferlendirmelerde bulunmu\u015f ve sonraki yapaca\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmalara olduk\u00e7a geni\u015f kapsaml\u0131 teorik bir bilin\u00e7 olu\u015fturmu\u015f bulunuyoruz.<\/p>\n<p>\u0130lgilenenlerin faydalanmas\u0131 dile\u011fiyle&#8230;<br \/>\nSonraki yaz\u0131lar\u0131mda g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere&#8230;<br \/>\n\u0130yi \u00e7al\u0131\u015fmalar&#8230;<\/p>\n<p>Not : \u00d6rnek \u00e7al\u0131\u015fmaya a\u015fa\u011f\u0131daki GitHub adresinden eri\u015febilirsiniz.<br \/>\n<a href=\"https:\/\/github.com\/gncyyldz\/Basic_AI_Agent_With_Semantic_Kernel_Example\" target=\"_blank\">https:\/\/github.com\/gncyyldz\/Basic_AI_Agent_With_Semantic_Kernel_Example<\/a><\/p>\n<!-- AddThis Advanced Settings generic via filter on the_content --><!-- AddThis Share Buttons generic via filter on the_content -->","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Merhaba, Fark\u0131ndas\u0131n\u0131zd\u0131r ki, son zamanlarda yaz\u0131l\u0131m uygulamalar\u0131n\u0131n merkezine yapay zek\u00e2 olduk\u00e7a yerle\u015fmi\u015f durumda ve basit uygulamalardan tutun devasa kurumsal sistemlere kadar hemen her \u00f6l\u00e7\u00fcde olan yaz\u0131l\u0131mlarda AI destekli \u00e7\u00f6z\u00fcmler g\u00fcndemde ana konu olarak yerini&#46;&#46;&#46;<!-- AddThis Advanced Settings generic via filter on get_the_excerpt --><!-- AddThis Share Buttons generic via filter on get_the_excerpt --><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":27810,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5222,5220],"tags":[5311,5307,5293,5306,5326,5325,5309,5308,5327,5312,5313,5333,5332,5330,5321,5319,5318,5317,5331,5334,5324,5315,5316,5323,5328,5329,5310,5314,5322,5320,5225],"class_list":["post-27798","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-llm","category-yapay-zeka-ai","tag-adaptif-agent","tag-agent","tag-ai","tag-ai-agent","tag-ai-agent-mimarileri","tag-ai-agent-mimarileri-nelerdir","tag-ai-agent-nasil-calisir","tag-ai-agent-nedir","tag-ai-agent-turleri","tag-ai-agent-turleri-nelerdir","tag-basit-tepkisel-agent","tag-bdi-mimari","tag-belief-desire-intention-architecture","tag-deliberative-mimari","tag-fayda-fonksiyonu","tag-fayda-tabanli-agent","tag-goal-based-agent","tag-hedef-tabanli-agent","tag-hybrid-mimari","tag-layered-mimari","tag-learning-agent","tag-model-tabanli-agent","tag-model-based-agent","tag-ogrenen-agent","tag-reactive-mimari","tag-reaktif-mimari","tag-reaktif-sistemler","tag-reflex-agent","tag-utility-function","tag-utility-based-agent","tag-yapay-zeka"],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27798","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27798"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27798\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27811,"href":"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27798\/revisions\/27811"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/27810"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27798"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27798"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gencayyildiz.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27798"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}